Nepal’s first private equity impact fund helps uplift Makwanpur and Tanahu villages
– SIDDHANT RAJ PANDEY

Source: Karobar Daily

सिद्धान्तराज पाण्डे
अध्यक्ष-प्रबन्ध निर्देशक, बिजनेस अक्सिजन प्रा.लि.

२५ वर्ष बैंकिङ क्षेत्रमा बिताएका सिद्धान्तराज पाण्डे अहिले सेयर स्वामित्वसहित लगानीको मोडल ‘प्राइभेट इक्युटी फन्ड’ सञ्चालन गरिरहेका छन् । आईएफसी, स्पेसल क्लाइमेट चेन्ज फन्ड र डीएफआईडीको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीसहित नेपाली लगानीकर्ताको कम्पनी डब्लूएलसीमार्फत बिजनेश अक्सिजन सञ्चालनमा छ । १४.३ मिलियन डलर फन्डमार्फत नेपालको साना तथा मझौला व्यवसायमा लगानी भइरहेको छ । नेपालमा अधिकांश साना तथा मझौला व्यवसाय पारिवारिक तथा अनौपचारिक रूपमा चलेको र यसलाई विकास र विस्तार गर्न इक्युटी फन्ड प्रभावकारी हुने उनको भनाइ छ । कम्पनीको अध्यक्ष तथा प्रबन्ध निर्देशक रहेका उनले प्रत्यक्ष विदेशी लगानीसहितको इक्युटी फन्डमार्फत पुँजीसँगै सीप र प्रविधि पनि आउने भएकाले सरकारले यसलाई प्रोत्साहन दिनुपर्ने बताए ।

बेलायतबाट बिजनेस डेभलपमेन्ट इकोनोमीमा स्नातकोत्तर गरेका पाण्डेले यसअघि संयुक्त राष्ट्रसंघ, एस डेभलपमेन्ड बैंकलगायतमा काम गरिसकेका छन् । उनीसँग नेपालमा प्राइभेट इक्युटी फन्ड सञ्चालनको समस्या र सम्भावनाबारे कारोबारका सम्पादक कुबेर चालिसे र संवाददाता यादव हुमागार्इंले गरेको कुराकानीको सार :

बैंकिङ क्षेत्र छोडेपछि के गर्दै हुनुहुन्छ ?
बैंकिङ क्षेत्रबाट बाहिरिएपछि प्राइभेट इक्युटी भेन्चर क्यापिटल फन्ड ‘बिजनेस अक्सिजन’ सञ्चालन गर्दै आएका छौं । यसमा विश्व बैंकअन्तर्गतको इन्टरनेसनल फाइनान्स कर्पोरेसन (आईएफसी), स्पेसल क्लाइमेट चेन्ज फन्डका साथै बेलायतको डीएफआईडीको लगानी छ । यसमा कोष व्यवस्थापनका रूपमा नेपाली कम्पनी डब्लूएलसी भेन्चर रहेको छ । यस कोषमार्फत हामीले साना तथा मझौला व्यवसायमा इक्युटी लगानी गर्दै आएका छौं ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानी र तपाईंहरूको लगानीमा के फरक छ ?
हामी बैंकले जस्तो ऋण लगानी गर्दैनौं । कुनै पनि कम्पनीमा सेयर हिस्सा नै लिएर लगानी गर्छौं । हामी पाँच देखि आठ वर्षसम्मका लागि लगानी गर्छौं । यसलाई ह्यान्ड होलिङ मेकानिजम् पनि भनिन्छ । पुँजीका साथसाथै उद्योगलाई व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्न, यसको क्षमता विकास र विस्तार गर्न, अन्य संघसंस्थासँग सहकार्य गराउन पनि हामीले काम गर्छौं । सेयरका रूपमा लगानी भए पनि सञ्चालकका रूपमा हाम्रो प्रतिनिधित्व हुँदैन । हाम्रो तर्फबाट कम्पनीमा लेखापाल भने राखेका हुन्छौं ।

नेपालमा लगानी भनेको पुँजी मात्रै हो भन्ने भ्रम छ नि ?
हामी लगानी भनेको पुँजीका रूपमा मात्र हेर्छौं, तर विदेशी लगानीसँगै प्रविधि पनि सँगै आउँछ । यसबाट व्यवसायमा रूपान्तरण पनि हुन्छ । नेपालमा साना तथा मझौला व्यवसाय पारिवारिक बिजनेसका रूपमा चलेका छन् । यस्ता बिजनेस गर्दा नियम–कानुनको प्रक्रिया नपुगे पनि हुन्छ भन्ने मान्यता राखेको पाइन्छ । कतिले कर तिर्छन्, कतिले तिरेको हुँदैन । कारोबार पनि पारदर्शी हुँदैन । उनीहरू नियम–कानुनबारे पनि अनभिज्ञ हुन्छन् । तर, हामी जुन कम्पनीमा लगानी गर्छौं, यस्ता कम्पनी वा व्यवसायमा कानुनी प्रक्रिया अनिवार्य गराउँछौं । सबै प्रक्रिया हामी आफैं सेट गरिदिन्छौं । हामीकहाँ लगानी माग्न आउने कम्पनीहरूलाई तपाईंले भोलिदेखि भ्याट तिर्नुपर्छ भन्छौं । त्यसपछि उसले हिसाब गर्छ, अब मैले १३ प्रतिशत भ्याट तिरेपछि मेरो खर्च बढ्छ अनि सँगैको अरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दिनँ भनेर फिर्ता जाने पनि छन् । तर, जो–जो हामीसँग बसेर काम गर्छन् तिनले बिस्तारै महत्व बुझ्दै जान्छन् । आज प्रक्रियामा चल्यो भने भोलि कम्पनी ठूलो र व्यवस्थित बन्छ । पुँजीसँगै भ्यालु एडिसन हुन्छ । हामीसँग सहकार्य गरेपछि पाउने एक्सपोजरबाट समेत फाइदा लिन सक्छ । हामीले विश्वभरका कम्पनीहरूसँग सहकार्य गर्छौं । यसबाट हाम्रो बजार विश्व बजारसँग जोड्न पनि सजिलो हुन्छ । यो इक्विटी मात्र नभएर इम्प्याक्ट फन्ड पनि हो । नेपालजस्तो देशमा पुँजीमात्र होइन, अन्य प्राविधिक सहयोग पनि आवश्यक भएकाले यसको महत्व बढी छ । यसलाई ब्लेन्डेड फाइनान्स पनि भनिन्छ ।

»नेपालमा साना तथा मझौला व्यवसाय पारिवारिक बिजनेसका रूपमा चलेका छन् । यस्ता बिजनेस गर्दा नियम–कानुनको प्रक्रिया नपुगे पनि हुन्छ भन्ने मान्यता राखेको पाइन्छ ।

»अहिलेको अवस्थामा प्राइभेट इक्विटी इन्भेस्टमेन्टबारे छुट्टै कानुन नभएकाले दोहोरो करको पनि समस्या हुन सक्छ ।

»फन्ड सञ्चालनका लागि प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी ल्याउने कामलाई पनि सरल बनाउनु आवश्यक छ ।

»भारतमा गत वर्ष मात्र ६१ अर्ब डलर प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी आएकोमा ५० प्रतिशत प्राइभेट इक्विटी इन्भेस्टमेन्टमार्फत मात्रै भित्रिएको देखिन्छ ।

»उद्यमशील कसरी हुने भनेर सिकाउने भए त प्राध्यापक आफैं उद्यमी भएर अर्बौंपति भइसक्थे होलान् नि !

»हाम्रा युवाहरूले सुरु गरेका बिजनेसहरू राम्रो देखिए पनि त्यसमा मौलिकता देखिँदैन । कुनै न कुनै देशमा सुरु भइसकेको व्यवसाय कपि गरेको पाइन्छ ।

»हामीले बिजनेस सुरु गर्दा हाम्रो मौलिकता र सांस्कृतिक पक्षलाई महत्व दिनुपर्छ ।

»अहिले धेरै युवा विदेशमा अध्ययन गरी फर्केर व्यवसाय सुरु गरेकाले ५ वर्षमा नभए पनि १० वर्षमा नेपाली व्यवसायको क्षमता क्षेत्रीय स्तरसम्म विकास हुन्छ ।

नेपालजस्तो सकेसम्म नियम–कानुन मान्न नपरे हुन्थ्यो अथवा माने पनि सरकारी कर्मचारीसँगको सहकार्यमा कानुन छल्ने देशमा इक्विटी इन्भेस्टमेन्टको सम्भावना कस्तो छ ?
बैंक तथा वित्तीय संस्थाले लगानी गर्न धितो आवश्यक हुन्छ । इक्विटी इन्भेस्टमेन्ट गर्दा व्यवसायको भविष्य मूल्यांकन गरी त्यसैका आधारमा लगानी गर्छौं । चलिरहेको कुनै कम्पनीमा व्यवसाय थप विस्तार गर्नका लागि पुँजी आवश्यक भयो भने उसले धितो नभइकन योजनाका आधारमा मात्र बैंकबाट ऋण पाउँदैन । पुँजीको अभावमा व्यवसाय विस्तार गर्न नपाउनु भनेको दुर्भाग्यको कुरा हो । यो अवस्थामा इक्विटी इन्भेस्टमेन्टको महत्व देखिन्छ । त्यसैले पनि नेपालमा इक्विटी इन्भेस्टमेन्टको महत्व झन् बढी छ ।

तर, कानुन पनि नभएको अवस्थामा विदेशी लगानीकर्तालाई कसरी विश्वासमा लिएर लगानी भित्र्याउन सक्नुहुन्छ ?
हाल यसलाई मात्र हेर्ने छुट्टै कानुन मात्र नभएको हो । हाल भइरहेका छुट्टाछुट्टै कानुनबाट हामी नियमन भएका छौं । अहिले हामीकहाँ डेभलपमेन्ट फाइनान्स इन्टिच्युसन (डीएफआई) हरूको लगानी आइरहेको छ । उनीहरूले नेपालका बारेमा सबै बुझेका हुन्छन् । जे–जति प्राइभेट इक्विटीमार्फत लगानी आएको छ, त्यो डीएफआइजहरूकै हो । उनीहरूमा जोखिम बहन गर्ने क्षमता पनि बढी हुन्छ । निजी फन्डहरू आउन त अझै समय लाग्छ, तर निजी फन्डहरू पनि आउने कुरामा हामी ढुक्क छौं ।

इक्विटी इन्भेस्टमेन्टको काम गर्नका लागि नेपालको प्रचलित नीति–नियमहरूबाट कतिको सहजता छ ?
नेपालमा प्राइभेट इक्विटी इन्भेस्टमेन्टबारे छुट्टै नियमनको नीति र निकाय छैन । छुट्टा–छुट्टै निर्देशिकाहरूबाट नियमन हुँदै आएको छ । विश्वका धेरै देशमा वैकल्पिक लगानीमा नियमनबारे नीति–नियम आइसकेको छ । भारत, बंगलादेश, श्रीलंकामा पनि यसको नियमन हुन थालिसकेको छ । नेपालमा अहिलेसम्म कम्पनी रजिस्टार कार्यालयमा प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी दर्ता गरी यस्तो सेवा दिइरहेको अवस्था छ । हामीले सरकारलाई प्राइभेट इक्विटी इन्भेस्टमेन्टलाई छुट्टै निर्देशिकामार्फत नियमन आवश्यक छ भनेर आह्वान गरिरहेका छौं । धितोपत्र बोर्डले यसमा काम गरिरहेको छ । अहिले निजी कम्पनी बनाएर काम गर्दा पनि बाधा छैन । तर, यस्ता फन्डमा वैदेशिक लगाउन भित्र्याउन समय लाग्ने गरेको छ । जस्तै, कम्पनी कानुनमा तीन वर्षसम्म नाफा नभईकन कम्पनीले प्रिमियममा सेयर जारी गर्न नपाउने व्यवस्थाले पनि प्राइभेट इक्विटी फन्डलाई गाह्रो हुने देखिन्छ । त्यसैले पनि हामीले छुट्टै नियम मागेका हौं ।

लगानीका लागि कम्पनी कसरी छनोट गर्नुहुन्छ ?
उद्यमशीलताबारे विभिन्न कार्यक्रम भइरहेका हुन्छन् । हामीले लगानी गरेका कम्पनी हुँदै व्यक्ति–व्यक्तिबाट समेत मार्केटिङ भइरहेको हुन्छ । यसै आधारमा लगानीका लागि प्रस्ताव आउछन् र त्यसबाट छनोट गर्ने हो । कुनै कम्पनीसँग सम्पत्ति छैन भने पनि उसको नगद प्रवाह र वित्तीय अवस्थाले सुन्दर भविष्यको पुष्टि गर्छ र व्यवसायमा सम्भावना देखिन्छ भने हामी लगानी गर्छौं । कम्पनीको भविष्यका आधारमा त्यसको मूल्यांकन गर्छौं । बैंकमा कुनै कम्पनीको सम्पत्ति नै छैन भने त त्यो कम्पनीको शून्य मूल्यांकन हुन्छ । तर हामी, उसको टर्नओभर कति छ ? उसको नगद प्रवाह कति हुन्छ, १० वर्षमा क्षमता कति विस्तार हुन्छ, त्यसैका आधारमा कम्पनीको मूल्यांकन गरी हिस्सा लिन्छौं र लगानी गर्छौं । यस्तै, निश्चित समयपछि हामी फिर्ता हुन्र्छौं ।

निश्चित समयपछि लगानी फिर्ता गर्दा अप्ठेरो होला नि ?
जुन मोडलमा कम्पनीमा प्रवेश गर्छौं सोही मोडमा बाहिरिन्छौं । त्यसका लागि समस्या नहोला । तर, अहिलेको अवस्थामा प्राइभेट इक्विटी इन्भेस्टमेन्टबारे छुट्टै कानुन नभएकाले दोहोरो करको पनि समस्या हुन सक्छ । यसलाई सम्बोधन गर्नका लागि छुट्टै निर्देशिका र नियमनकारी निकाय भए सजिलो हुन्छ, जसका लागि पहल भइरहेको अवस्था छ ।

वैकल्पिक लगानीलाई कसरी नियमन गर्न सकिन्छ ?
अधिकांश देशमा वैकल्पिक लगानी निर्देशिका बनाएर धितोपत्र बजार नियमन गर्ने निकायमार्फत यसको नियमनको प्रचलन छ । नेपालमा पनि यही प्रक्रिया अवलम्बन गर्न सकिन्छ । जस्तो बाफियाले बैंकहरूलाई नियमन गर्छ, त्यस्तै हामीलाई पनि छाता ऐन–नियमबाट नियमन भएमा काम गर्न सजिलो हुन्छ । तर, अहिले भएको नीति–नियमको माथि अर्को एउटा तह थपेर झन्झट दिने हो भने काम छैन ।

वैकल्पिक लगानी निर्देशिका कस्तो हुनुपर्छ ?
फन्ड सञ्चालनका लागि प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी ल्याउने कामलाई पनि सरल बनाउनु आवश्यक छ । अहिले कुनै वैदेशिक लगानी ल्याउन महिनौं लाग्छ । कुनै केसमा त वर्षौं लागेको पनि छ । यसलाई छिटो–छरितो बनाउनका लागि निर्देशिकाले सहयोग गर्नुपर्छ । प्राइभेट इक्विटी र भेन्चर क्यापिटलका लागि देशको आन्तरिक स्रोतले मात्र भ्याउँदैन । विदेशीहरू पनि जहाँ छिटोछरितो र सहज रूपमा लगानी गर्न सकिन्छ, त्यहीँ आउने हुन् । लगानी गर्नका लागि प्रक्रियामै महिनौं-वर्षौं लाग्ने हो भने लगानी आकर्षित गर्न सकिँदैन ।
भारतमा गत वर्ष मात्र ६१ अर्ब डलर प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी आएकोमा ५० प्रतिशत प्राइभेट इक्विटी इन्भेस्टमेन्टमार्फत मात्रै भित्रिएको देखिन्छ । यो देश विकासका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ । यसलाई प्रोत्साहन हुने गरी निर्देशिका बनाउन आवश्यक छ ।

प्राइभेट इक्विटी इन्भेस्टमेन्ट वैदेशिक लगानी भित्र्याउने राम्रो फर्मुला भए पनि नेपालमा सरकारले प्राथमिकता नदिएको हो ?
अहिले प्राइभेट लिमिटेडबाट भए पनि काम गरिरहेका छौं । विभिन्न ऐन–नियमले हामीलाई नियमन गरिरहेको छ । कम्पनी रजिस्टार, राष्ट्र बैंकमा रिपोर्टिङ गरिरहेका छौं । भविष्यमा यसलाई ठूलो र सजिलो बनाउनका लागि नै हामीले छुट्टै निर्देशिकाका लागि माग गरेका हौं । त्यसबाट प्रभावकारी नियमन भने आवश्यक छ ।

नेपालमा कुनै नयाँ व्यवसाय सुरु भएपछि सबैले त्यसलाई पछ्याउने प्रवृत्ति छ । भेन्चर क्यापिटल पनि धेरै आउन थालेछन् नि ?
प्राइभेट इक्विटी फन्डमा ठूलो भविष्य रहेको छ । धेरै मानिसले पैसा भए पनि लगानी गर्न सकेका छैनौं । बैंकमा भन्दा बढी प्रतिफल आउँछ भने लगानी गर्छन् । त्यसैले यो त राम्रो कुरा हो ।

हाल उद्यमशीलता विकासका लागि विभिन्न फन्डमार्फत स्टार्टअपदेखि चलिरहेका व्यवसायसम्मलाई सहयोग गर्ने धेरै संस्था आइसकेका छन् । के ती सबै सफल होलान् ?
उद्यमको मान्यता नै के हो भने ९० प्रतिशत उद्यम सुरुवाती चरणमै बन्द हुन्छन् । तर, बाँकी रहने १० प्रतिशतको प्रभावचाहिँ ठूलो हुन्छ । हामीले काम सुरु गरेको दुई वर्षमा ७-८ सयवटा व्यवसायको रिभ्यु गरेर ७ वटा बिजनेसमा लगानी गरेका छौं । अरू ८ वटामा लगानी गर्ने चरणमा छौं । यो जोखिमपूर्ण व्यवसाय हो । विश्वभरिकै उदाहरण लिने हो भने पनि ९९ वटा उद्यम असफल भएर एउटा मात्र सफल हुँदा पनि यसको प्रभाव राम्रो हुन्छ ।

हामी धेरै वर्षदेखि विदेशी पुँजी र सीप भित्र्याउनुपर्छ भनेर बहस गरिरहेका छौं । पुँजी लगानी केही मात्रामा आए पनि प्रविधि भने भित्रिन नसकेको गुनासो छ नि ?
अहिलेसम्म हामीकहाँ सामाजिक संस्थाको मोडलमा मात्र पुँजी र प्रविधि भित्रिएको छ । एनजीओ-आइएनजीओ मोडलमा आएको पुँजी र प्रविधि दिगो हुँदैन । यसलाई दिगो बनाउनका लागि त्यसमा व्यापारिक दृष्टिकोण आवश्यक पर्छ । नाफामूलक हुनैपर्छ । ग्रान्ट (अनुदार) र च्यारेटी (समाजसेवा) भएका आयोजनाहरूमा कसैको अपनत्व हुँदैन । ग्रान्ट-च्यारेटी छउन्जेल मात्र चल्ने हो, त्यसपछि भुस भएर जान्छ । प्राइभेट इक्विटीबाट व्यवसायमा थप लगानी गरेर उनीहरूको पसिनालाई ठूलो बनाउँछौं । यसबाट कम्पनीमा उद्यमी र लगानीकर्ताको अपनत्व पनि हुन्छ र भविष्य पनि दिगो हुन्छ ।

बैंकिङ क्षेत्रमा लामो समय बिताउनुभयो, अहिले इक्विटी फन्डमार्फत पनि उद्यमशीलता विकासमै लागिरहनुभएको छ । वास्तवमा उद्यमशीलताको विकास कसरी हुने रहेछ ?
मलाई धेरै कलेज या कार्यक्रममा उद्यमशीलताबारे बोल्नका लागि अनुरोध आउँछ । म यो क्षेत्रको विज्ञ त होइन, मेरो विचारमा उद्यमशीलता सिक्ने कुरा होइन । हामीले सिक्ने त उद्यम गर्ने सिस्टम मात्र हो । उद्यमीसँग प्रोडक्टको मात्र ज्ञान हुन्छ । त्यसलाई कसरी मार्केटिङ गर्ने ? कसरी लगानी खोज्ने ? कम्पनी चलाउन के के गर्नुपर्छ थाहा हुँदैन । त्यसका लागि हामीले मद्दत गर्छौं । एउटा उद्यमीले मम बनाउने कम्पनी चलाएको छ भने मम बनाउन तरिका हामीलाई थाहा हुँदैन । तर, हामीले त फाइनान्नसियल सिस्टम कसरी राख्ने, मार्केटिङ कसरी गर्ने भन्ने मात्र थाहा हुन्छ । उद्यमशील कसरी हुने भनेर सिकाउने भए त प्राध्यापक आफैं उद्यमी भएर अर्बौंपति भइसक्थे होलान् नि !

नेपालमा विश्वविद्यालयमा उद्यमशीलताका कोर्स नै सुरु भएका छन् । सरकार, गैरसरकारी निकाय, बैंक तथा वित्तीय संस्था र विभिन्न कम्पनीले काम पनि गरिरहेका छन्, तर उद्यमीको संख्या बढेको छैन । हाम्रो समस्या के हो ?
मुख्य कुरा आइडिया र पुँजी हो । आइडिया मात्र भएर पुँजी भएन भने पनि काम छैन । पुँजी मिलाउनुपर्छ । ९० प्रतिशत आइडिया पुँजी संकलन गर्दागर्दै असफल हुन्छ भने अर्को ९० प्रतिशत पुँजी लगानी भएपछि असफल हुन्छ । हाम्रो देशमा बिजनेस सुरु गर्दा सबै जना फेसबुक र एमेजन हेर्छन् । तर, टेस्ला कम्पनी नाफामा नभए पनि पछि राम्रो नाफा हुन्छ भनेर सेयर मूल्य बढिरहेकै छ त ।
हाम्रा युवाहरूले सुरु गरेका बिजनेसहरू राम्रो देखिए पनि त्यसमा मौलिकता देखिँदैन । कुनै न कुनै देशमा सुरु भइसकेको व्यवसाय कपि गरेको पाइन्छ । व्यवसाय गर्नका लागि अनुसन्धान भएको पाइँदैन । बौद्धिक सम्पत्ति अधिकारबारे पनि जानकारी छैन । आफ्नो व्यवसाय मौलिक छ भने त्यसमा बौद्धिक सम्पत्ति अधिकार संरक्षण गर्ने र अर्कोको सम्पत्ति प्रयोग गर्दा पनि ख्याल गर्नुपर्छ । हामीले बिजनेस सुरु गर्दा हाम्रो मौलिकता र सांस्कृतिक पक्षलाई महत्व दिनुपर्छ ।

तपाईंहरूले हाल लगानी गरेका कम्पनी पाँच वर्षमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुग्ने क्षमता राख्लान् त ?
हाम्रो म्यान्डेड कुनै व्यवसाय सुरु गर्नु मात्र होइन । कुनै कम्पनी एक-दुई वर्ष चलाइसकेको, नाफामा भएको र विस्तारका लागि थप लगानी आवश्यक भए हामी लगानी गर्ने हो । हामीले लगानी गरेका कम्पनीमा फ्रेन्चाइज मोडलमा जान सक्ने क्षमता विकास भइरहेको छ । एउटा कम्पनी विदेशी लगानीकर्ता भित्र्याउने क्षमतामा पुगेको छ । अरू पारिवारिक मोडलमै रहे पनि उनीहरूको क्षमता भने विस्तार हुन्छ । अहिले धेरै युवा विदेशमा अध्ययन गरी फर्केर व्यवसाय सुरु गरेकाले ५ वर्षमा नभए पनि १० वर्षमा नेपाली व्यवसायको क्षमता क्षेत्रीय स्तरसम्म विकास हुन्छ ।

नेपलमा उद्यमका लागि कुन–कुन क्षेत्रमा बढी सम्भावना छन् ?
पर्यटनसँग सम्बन्धित उद्योगमा ठूलो सम्भावना छ । यसैगरी कृषि, जडीबुटीलगायतका उत्पादन उद्योग र होटललगायतका सेवाक्षेत्रमा पनि राम्रो छ । नवीकरणीय ऊर्जा, जलविद्युत्मा पनि सम्भावना छ ।

उद्यमशीलताको इकोसिस्टममा कसको भूमिका महत्वपूर्ण देख्नुहुन्छ ?
इकोसिस्टमा उद्यमी, लगानीकर्ता र सरकार छन्, जसमा सबैभन्दा ठूलो भूमिका उद्यमीकै हुन्छ । त्यसपछि सरकारको हुन्छ । सरकारले प्रवद्र्धनकारी निकायका रूपमा सहयोग गर्नुपर्ने हो । तर हाम्रो कर्मचारीतन्त्र सहयोगी छैन । त्यसैले सरकार प्रवद्र्धनकारी भन्दा पनि नियमनकारीका रूपमा देखिएको छ ।

-BY NIKEETA GAUTAM AND ASHIM NEUPANE

At a time when Nepali startups are trying to make footprints in various business sectors, it has become important to connect them with budding entrepreneurs from other countries and various players of the startup ecosystem. Such links can be important enabling platforms for aspiring youths where they can learn from veterans and experts, share ideas and experiences that can help them to solve problems and come up with something new to realise their entrepreneurial ambitions. Besides, the government can also identify problems and provide policy level support.

One such endeavour, The International Entrepreneurship Conclave – Connect IN, was held on March 24 in the capital. Organised by the Embassy of India in Nepal in association with Clock b Business Innovations, a Nepali firm specializing in startup business consulting, the one-day programme brought together over 400 Nepali and Indian startup entrepreneurs, investors, venture capitalists, aspiring youths, experts, high ranking Nepali and Indian government officials and representatives from media.

Addressing the programme, chief guest finance minister Dr Yuba Raj Khatiwada said that the government is ready to support the startups to make their efforts more innovative and effective. “The advancements in technology has made easier for the youths to come up front and realise their ideas,” he mentioned.

Manjeev Singh Puri, Indian Ambassador to Nepal noted the efforts of Nepali youths in utilising new technologies to make the lives of people easier. “Nepal is a country with amazing technological minds. Recently, Nepal SBI Bank deployed a robot developed by Nepali engineers at its Durbarmarg branch. The robot shakes hand, takes order from the customers, and does other amazing things,” he said. The Indian envoy suggested the government focus on ways to motivate youths to stay in the country.  “The large young population is Nepal’s biggest asset. The government should seriously think of facilitating startup businesses rather than just urging youths to just stay in the country without building proper infrastructure,” Puri expressed.

The panelists of the conclave energetically discussed various issues related to the startup ecosystem in Nepal. The discussion also highlighted how Nepali stakeholders can learn from the growth of the Indian startup ecosystem. The event also hosted a pitching session where five promising startups presented their businesses and ideas.

Understanding Entrepreneurship in a Developing Country 
Known as “agents of change” the world over, entrepreneurs are the ones who create jobs and contribute to the economic development of countries. Besides being growth-oriented in business, one of the key responsibilities of the entrepreneurs in the developing nations should be towards improving the lives of the needy. The conclave’s speaker Sixit Bhatta, co-founder and CEO of Tootle highlighted on the role of entrepreneurs in the developing countries to bridge the gap between the haves and have nots. “This is important because half of humanity lives in Asia, but the products created here are for mostly for the top-end players in the economic spectrum. Now, it is time to focus on the consumers at the bottom-end of the pyramid. In this way, entrepreneurship will be more impactful in bringing economic equality,” shared Bhatta.

Narottam Aryal, Executive Director of Kings College talked about optimal utilisation of available resources and gaining knowledge of the country’s strengths to have comparative business advantage. He gave the example of Sherpa Adventure Gear, a Nepali brand which manufactures garments and accessories for trekking and mountaineering reaching out to adventure tourism enthusiasts from across the world. “In this way, entrepreneurs should focus on the unique points of the market and gradually make the global moves,” mentioned Aryal.

Siddhant Raj Pandey, CEO of Business Oxygen said that businesses in Nepal can have a greater degree of leverage due to the low level of costs associated with the imitation of international products, legal fees and labour. “All these factors contribute to the low cost of failure in terms of doing business in Nepal,” he opined.

Amit Agarwal, CEO and Director of Janaki Technology focused on being collaborative and working together for fostering financial inclusion in the country. “There is 100 per cent mobile service penetration in Nepal. However, the penetration of digital payment is relatively very low as banks as well as consumers are yet to fully adopt and start practices in the electronic payment system. A single player cannot fill all the gaps in the ecosystem because there are many verticals in the payment industry. So, we need more innovative ideas and great teamwork to work on a greater vision in the market,” he said.

Inspiring and Motivating the Youths 
Connect IN became a prime platform for many attendees to draw inspiration from Nepali and Indian entrepreneurs who shared how they dared to take on the challenges and grow through adversities in their entrepreneurial journeys. Their stories were about passion, hard work and a commitment to fight the odds, especially since the start of any entrepreneurial journey is hard for most and one should also not be afraid to fall back and get up again in order to succeed. Kaushik Mukherjee, co-founder and managing Director of Fab Bag stressed on the importance of perseverance in any entrepreneurial journey. “People simply hear when the ventures become successful. However, there are lots of pictures of struggle which only the founders and the initiating team members have seen,” said Mukherjee. He emphasised on building financial endurance and emotional independence while embarking on any entrepreneurial voyage. “People will take time to support you. So you need learn to manage your emotions,” he expressed.

“Between a huge firm and a growing startup which one will win the market race depends on whether the big company and young venture get innovation and distribution first,” he said, adding, “In India, you can now see a huge trend of cashless payment. It’s just a matter of time before it arrives here. So, start building appropriate products for three years later.” Yatin K Thakur, founder of Startup India talked about the importance of becoming a good salesperson in order to achieve success as an entrepreneur. Shedding light on the significance of having a good level of networking, Thakur who stepped into the field of  business at the very young age of 16 shared his experience of how going to different events and connecting with people helped him to expand his clientele in a relatively short time.

In this digital age, where answers to every query are widely available over the internet and where many courses can be attained online, formal education is no more a detrimental factor for initiating a startup business. “You need to learn from your life experiences, by taking risks and by creating an impact,” opined Ritesh Agarwal, founder of OYO Rooms.

Pre-event Activities 
Before the main event of Connect IN, the organisers arranged various gatherings, college level activities, social media campaigns, mentorships and selected five startups for the final day pitching. According to Binay Devkota, CEO of Clock B Business Innovations, over 300 applications were received from which 29 startups were selected. Five startups, namely Furniture Hub, My Earth Eco Bag, Kullabs, Metro Tarkari and Fohor Bata Mohor got the opportunity for the final day pitching. “All business ideas presented before us had high potential and seemed impactful. So, rather than ranking the ideas, evaluated on the basis of investment readiness, investors preference and background of the founders,” informed Devkota. “The present day startups have well internalised the value proposition of business. Nevertheless, there is still a considerable lack of understanding of team growth and the revenue model. It is high time we work on these missing links,” he observed.

Turning Challenges into Opportunities
In Ritu Marya’s view, Nepal is a land of immense possibilities. “Nepal may be a challenging market for many investors. But, I think it as a ‘hungry market’,” said Marya who is the editor-in-chief of the Indian edition of Entrepreneur magazine. She focused on the importance of creating brands in order to give credibility to a venture’s identity and its products. “People prefer branded products and services. So it is necessary to create brands,” she mentioned. Marya suggested entrepreneurs should tap into the opportunities in MICE (meetings, incentives, conferencing and exhibitions) which can be a lucrative sector for a naturally prosperous country like Nepal.

“No matter which market it is, people of the same age, similar experiences, passion are struggling on both sides of the border. So, entrepreneurs should first be ready to move out of their comfort zones to create local and international opportunities. The systems, policies and structures of both countries are becoming supportive with this increasing trend,” said Kapidhwaj Pratap Singh, second secretary at Embassy of India in Nepal.

Removing Legal Bottlenecks
Siddhant Raj Pandey pointed out some of the legal bottlenecks including IPR in Nepal. “Proper legal frameworks are essential to address the challenges that are surfacing due to technological advancement,” said Pandey. Meanwhile, Semanta Dahal, advocate and partner at Abhinawa Law Chambers stated simplicity of language as a key feature of laws in Nepal which makes things easier for the entrepreneurs. “The laws in the United States and other developed countries are written in much detailed manners. But here the laws are simpler and can be understood by everyone,”  he opined.

 

Source : New Business Age

– Siddhant Raj Pandey

With the advent of the Left coalition that has come with a clear majority, the general feeling is that there will be stability in government for the next few years paving way for consistency in policy.

With monetary policy in havoc and in the fiscal space with the macro-economy showing strains, the task of the new government in general and the finance minister in particular is daunting. The step of the Oli government in choosing a technocrat like Yuba Raj Khatiwada as finance minister has been the first smart move of the government, and shows the importance given to remedying the present state of economic affairs.

With mounting imports and deceleration of remittances leading to decline in the balance of payment and a current account deficit, both contributory negatives to the economy, Nepal needs to find a solution at the earliest. First of all, our obsession with revenue generation through unleashed imports needs a rethink.

Last year, our agricultural product imports ironically surpassed that of petroleum product imports. A clear policy to encourage local industries with tax incentives and FDI would be a start. We import hundreds of megawatts of thermal energy at a substantial cost, instead, if we were to encourage solar farms that could produce half those imports at lower cost than the imported energy, we would be finding a solution towards import substitution as well.

In turn, we would not only be producing clean energy, we would be demonstrating that we have an alternative energy policy in place as well instead of only being hydropower centric. However, with the recent announcement of Rs. 7.30 per solar unit as the purchasing price by the off taker, it becomes unviable for any investor to invest in solar energy, killing the initiative before it even sees the light of day.

Perhaps it is time to look at the bottom-up approach by investing and encouraging small and medium enterprises (SMEs). According to the Department of Industries 86% of businesses are SMEs contributing 15% to the GDP and employing almost 2 million people. These SMEs can be the catalyst to Nepal’s development.

They are characterised by traditional methods of production and management. All they need is capital and technical expertise to scale up. There are quite a few private equity, venture capital funds in Nepal now that are willing to fill that gap and invest with demonstrable impact in mind.

Now is the time to encourage these investors to help local small and medium enterprises boost their productivity, export their goods, create employment and at the same time encourage them to be transparent and pay taxes. The need of the hour is for alignment between the Government’s vision and the private sectors expectation.

Siddhant Raj Pandey is Chair and Managing Director of Business Oxygen.

Source : Nepali Times

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौ ‘ स्टार्टअप’ मा आबद्ध उद्यमी, व्यवसायी, लगानीकर्ताको विकासमा काम गर्दै आएको ‘नेक्स्ट भेन्चर कर्प’ ले शुक्रबार राजधानीमा आयोजना गरेको दोस्रो ‘ नेक्स्ट ग्रोथ कनक्लेभ’ सम्मेलन सकिएको छ ।

‘ ग्रो फास्टर थिम’ मा आधारित सम्मेलनमा एक हजार हाराहारी उद्यमी, व्यवसायी, लगानीकर्ता र सरोकारवाला सहभागी थिए । कर्पका प्रोग्राम डेभलपमेन्ट अफिसर आयुष मानन्धरका अनुसार सम्मेलनमा नेपालसहित पाँच मुलुकका विज्ञहरूले ‘व्यवसायलाई अर्को चरणको उचाइमा कसरी लैजान सकिन्छ ?’ भन्ने सवालमा केन्द्रित सफलताका कथा र सूत्रहरू सुनाएका थिए । ‘ स्टार्टअप’ समुदायबाटै उदाएका मलेसियाबाट वारेन ल्यावोले ‘ सानो अर्थतन्त्र भएको मुलुकका उद्यमीहरूले विश्व बजारमा पहुँच कसरी पुर्याउने ?’ भन्ने विषयमा बोलेको थिए । उनीजस्तै सानो आकारको उद्यमबाट रेमिट्यान्सलाई अन्तर्राष्ट्रिय तहसम्म फैलाउन सफल आईएमई समूहका प्रबन्ध निर्देशक हेमराज ढकालले ‘ नेपालबाट सुरु भएका उद्यमहरूले कसरी ठूलो आकार लिन सक्छन् ?’ भन्ने विषयमा धारणा राखेका थिए ।

महतो गुप्र अफ इन्डस्ट्रिजका संस्थापक उपेन्द्र महतोले ‘ नेपालमा लगानी गर्न किन उपयुक्त छ ?’ भन्ने विषयमा आफ्ना भनाइ राखेका थिए । भारतमा चर्चित रहेको ‘ कुइकरडटकम’ का उपाध्यक्ष नितिन सेठीले ‘ नेपाली उद्यमीहरूलाई ग्राहकको चाहना बुझेर कसरी आफ्नो व्यवसायलाई विस्तार गर्न किन जरुरी छ ?’ भने बारे प्रस्ट्याएका थिए । त्यस्तै फिनल्यान्डका चन्द्र चलोङगाले ‘ प्रविधिमा आधारित उद्यम’ बारे , अमेरिकीवक्ता अर्नुद बनजोमले ‘ उदाउंदो व्यवसाय’ र इन्डोनेसियाका साजित र हमानले ‘ ठूलो कम्पनी कसरी बनाउने ?’ भन्ने विषयमा बोलेका थिए ।

सम्मेलनमा बैंकर तथा बिजनेस अक्सिजनका अध्यक्ष सिद्धान्तराज पाण्डेले ‘ साना तथा मझौला उद्यममा नेपाल सरकारले लगानी गरेर कसरी अर्थतन्त्रको विकास गर्न सक्छ ?’ भन्ने धारणा राखेका थिए ।

मलेसियाकी ललिथा वेमेल, भारतका अर्जित भट्टाचार्य, फिनल्यान्डका मोहम्मद सब्बिर लगायतले पनि उद्यम विकासका सूत्र र कथा सुनाएका थिए । सम्मलेनमा ‘ स्टार्टअप भ्याली’ पनि राखिएको थियो । जहाँ ३० हाराहारी उद्यमी व्यवसायीहरूले आफ्ना उत्पादन र सेवा प्रदर्शन गरेका थिए । ‘ नेक्स्ट भेन्चर कर्प’ नेपालमा पछिल्लो समय नया“ उद्यमी अथवा मझौला व्यवसायलाई विकास गर्ने तरिका सिकाउने , मद्दत गर्ने, ‘ को वोर्ककिङ स्पेस’ दिने , लगानीकर्ता जुटाइदिने , परामर्श, निगरानीलगायतमा ‘ मेन्टर सिप’ को काम गर्दैआएको छ ।

 

Working in tandem is key to an inclusive entrepreneurial ecosystem

Niladri Parial
Kathmandu

A multitude of platforms that have sprung up to aid ideation, prototype development, and launch of a business in recent years have fuelled the desire among many to hop onto the rapidly-running bandwagon of entrepreneurship. It can, however be, be very confusing to a newcomer — with boot  camps, start-up platforms, incubators and accelerators vying for attention. The time was ripe for a key actor to play aggregator. That is what Nepal  Entrepreneurs Hub (NEHUB) did with a 5-day Spark Week from November 22-26. The idea was to bring together key sectors and actors of the  ecosystem together onto a common platform and discuss burning issues amidst established and emerging entrepreneurs. The event was planned to
coincide with the 10th anniversary celebrations of Global Entrepreneurship Week.

Divided into five days of discussion and supported by Nepal Innovation Lab, Islington College, and Local Intervention Group (LIG), the event focused on five tracks discussing on various elements of starting and growing a sustainable business. Kuber Chalise, Editor, Karobar National Economic Daily, and a panel for the discussion on Media and Entrepreneurship, praised the initiative for bringing all the actors together under one roof. Chalise who
has been actively involved in promoting the ecosystem since the initial days through write-ups and columns feels that Nepal and its people should move away from the slogans  of underdevelopment and aid toward a more ambitious mindset that is focused on growth and investment. He feels that a change in the social fabric of the country is required, that does not send its brightest and hard working to foreign countries for study and  employment, instead building appropriate institutions and infrastructure to groom the youth of the country to contribute to social and economic
growth. “The media that has been  working in a scattered way to support the ecosystem, should come together and look at itself as an integral mechanism to engineer that growth, and bring awareness to the community at large,” Chalise shared.

Siddhant Raj Pandey, CEO of Business Oxygen Pvt Ltd, lauded NEHUB’s effort as an incredible composite of ideas and issues, discussed with important players and contributors of the Nepali entrepreneurial ecosystem. “There are a lot of issues concerning the investment scenario in Nepal and it was fantastic to share our experience among stakeholders and entrepreneurs. Spark Week was the right foot forward in bringing private equity
firms such as BO2 in talking about the pre-and-post investment climate in the country. At BO2 we have focused on post-investment where we build capacity, bring processes and systems to the table, and ensure that our companies follow international best practices. The platforms that exist to  support entrepreneurship are doing an excellent job in making communities aware that opportunities exist in Nepal. In my experience, FDIs that are backed by bilateral or multilaterals look for accountability, transparency, and sustainability as three major pillars leading to a successful investment. I see a tremendous opportunity in educating the current and future crop of entrepreneurs about the value of transparency and compliance with  government regulations. BO2 is more than willing to work together with organisations such as NEHUB in fostering such an environment,” opined Pandey.

Merina Ranjit, COO at Chaudhary Foundation, said that a networking platform like Spark Week is important to know all ecosystem players better. “Often organisations or people that invest are carried away by the beliefs and values that they hold dear. At events, while interacting with aspiring or current entrepreneurs, perspectives become much more broader and inclusive, acting as catalysts to future incubation and investment,” Ranjit shared.  For Suman Shakya, co-founder at NEHUB, this was a  igniting another spark among the community, one that brings everyone together to further the ecosystem’s agendas — collaborative work practices, convergence of ideas, growth and investment platforms, and triggering growth.

The writer is Founder-Owner at WriteWeavers, a specialised content development and planning company. He can be contacted at write weavers@gmail.com